Ilham Ismayil

    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    Ertəsi gün Murovdağda gördüklərimi, vəziyyətin çətin olduğunu, fəlakət olacağını birbaşa telefonla nazirə dedim. İmranov: “Çətin olduğunu bilirik, amma addım atılıb, geri dura bilmərik”. Bəli, zamanında durdurulsaydı, bu qədər əsgər itkisi verməzdik. Murovdağda Kəlbəcər istiqamətində məğlub olan əsgərlərimiz düşmən gülləsindən çox so­yuq­dan, şaxtadan qırıldı. Bir neçə il sonra iki mindən çox əsgərin həlak olduğu, itkin düşdüyü barədə rəsmi sənəd­lər açıqlandı. Bizim bölmənin xadiməsinin oğlu da orda olmuşdu. Ayaqlarını don vurduğundan əməliyyatla ayaqlarının altını tamam götürmüşdülər. Onunla söhbət edəndə deyirdi ki, sağ qalmağına görə komandirinə borcludur. “Dağları aşdıqca dağ gəlirdi, taqətdən düşüb elə soyuqdaca yatmaq istəyəndə komandir bizi təpiklə vururdu, yatmayın, öləcəksiniz, bir azdan kəndə çatacağıq, deyirdi. Düz iki gün, iki gecə yol gələn əsgərlər Daşkəsənin hansısa kəndinə çatmışdılar. Ötən yay Daşkəsənin Zağalı kəndində olanda yerli adamlar Daşkəsənlə Kəlbəcərin arasındakı yerlərdə hələ də insan skeletlərinin qalıqlarına rast gəldiklərini söyləyirdilər.
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    Martunaşendə əməliyyat mənbəyim vardı, çox çətinliklə Kuşşi Armavir kəndinin kənarında görüşümüz baş tutdu. Məlumata görə, Çaykəndə Yerevandan Tatul Krpeyan adlı cavan dəstə başçısı gəlmişdi. Həddindən artıq əzazil olduğunu, yerli çaykəndlilərin qəti şəkildə vertolyotla köçməsini, gediş-gəlişini qadağan etmişdi. İtaət etməyəni həbslə hədələyir və adamları, görk olsun deyə, bir neçə gün həbs edib kənara buraxmırdı.
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    Çaykəndin azad edilməsi SSRİ-nin rəhbəri Mixail Qorbaçov, SSRİ Müdafiə naziri, SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri, Azərbaycanın rəhbəri Ayaz Mütəllibov səviyyəsində müzakirə olunmuş, respublika rəhbərlərinin hamısı Xanlara (indiki Göygöl) gəlmiş və 1991-ci il aprelin 30-da başlamış əməliyyat mayın 4-də tamamlanmışdı. Bu günlərin hər biri tarixi hadisələrlə doludur. İlk gündən sonunadək iştirakçısı və şahidi olduğum bu hadisələr tariximizin qələbə səhifəsidir. Az yada salınan, danışılmayan, unudulmuş qələbə...
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    Ermənilər bu kəndə 1896-cı ildə Türkiyədən köçüblər. Sultan Əbdülhəmidin dövründə Anadoluda yaşayan ermənilər və türklər arasında ilk ciddi qarşıdurmalar baş verən zaman Çar Rusiyasına sığınan erməniləri Gəncə ətrafında yerləşdirirlər. Çaykənddə, Martunaşendə (Qarabulaq) tikilən kilsələrin üzərində də 1896-cı il yazılmışdı.

    Çaykənd erməniləri də söhbət zamanı babalarının Türkiyədən köçdüyünü söyləyirdilər. Çaykənd Kürəkçay boyu, çayın hər iki sahilində salınıb. Bir tərəfi meşəli dağlar, bir tərəfi Kamo və Azad kəndləridir. Gəncə-Göygöl yolundan keçəndə kənd çox aşağıda, dərədə olduğundan görünmür. Çaykənd sonradan Murovdan çəkilmiş Kəlbəcər-Gəncə yolunun, Toğanadan, Göygöl, Maralgöldən gələn yolun, keçmiş Şaumyan rayonundan (Ağcakənd) Gəncəyə gələn dağ yolunun üstündə yerləşmiş strateji əhəmiyyətli, 1000-dən çox evi olan bir kənddir. Tarixçilərdən eşitdiyimə görə, 1918-ci ildə Azərbaycana gələn türk ordusu Çay­kənddə döyüşməyi riskli sayıb, kəndi bir müddət mühasi­rədə saxlasa da, ora girməyib.
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    1991-ci il aprelin 26-da DTK-nın sədri Vaqif Hüseynov Gəncəyə gəldi. Şöbənin əməkdaşları ilə əməliyyat müşavirəsi keçirildi. İki günə Çaykənddə əməliyyat aparılacağını və kəndin köçürülməsinin prinsipcə həll olunduğunu söylədi. Əməliyyatın adı “KOLTSO” idi və tarixə də bu adla düşdü. Xanlar rayonunun kuratoru kimi mənə xüsusi göstərişlər, tapşırıqlar verildi.

    Respublika rəhbərliyi Çaykənd ətrafında nələrin baş verdiyi barədə gün ərzində bir neçə dəfə məlumatlandırılırdı. Ayın 28-də Daxili İşlər naziri Məhəmməd Əsədov, baş prokuror İsmət Qayıbov, Mərkəzi Komitənin ikinci katibi Viktor Polyaniçko və digər rəsmi şəxslər Gəncəyə gəldilər.
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    Kəndi köçürmə əməliyyatı dərhal başlandı. Vertolyotlar əvvəlcədən hazırlanmışdı. Köçlərini Ermənistana aparmaq istəyənlər üçün yenə Rustavi avtobazasının yük maşınları köməyə gəlmişdi. Əsas yük vertolyotlara düşmüşdü. Vertolyotlar çaykəndliləri Xocalı aeroportuna aparmalı idi.

    DTK-nın sədri Vaqif Hüseynov məni çağırıb bütün vertolyotların 20-22 nəfərlə yola salınmasını, hər kəsi qeydiyyata almağı tapşırdı. Qeydlərim hələ də durur. Dedi, bunlar vertolyotlardan enən kimi aləmə yalandan car çəkəcəklər ki, bizi qırdılar, əks-təbliğat üçün hər şey hazır olmalıdır.

    Mais Məmmədov çaykəndlilərdən “Vremya” üçün müsahibə götürürdü. Azərbaycan Televiziyası da fəaliyyət­də idi. Müsahibə verənlər bir nəfər kimi Yerevandan gələn erməniləri söyür, Tatulun qəddar olduğunu, onları qorxu altında saxladığını deyirdilər. Şəxsən tanıdığım ermənilər yalvarıb onları vertolyotlara tez mindirməyi xahiş edirdilər. Deren isə hətta Kislovodska dəvət etdi məni. Çox miskin və qorxmuş halda idilər. Amma elə bu miskinlər vertolyotlardan Stepanakertə düşən kimi göz yaşları töküb əleyhimizə olmazın hədyanlar söylədilər. Moskva televiziyası vur-həşirlə reportajlar yayırdı.
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    Bir dəfə yazıçı Fadeyev Stalinin qəbuluna gedib yazıçılardan şikayət etməyə başlayır. Deyir ki, Simonov semitdi, İlya Erenburq antisemitdi, Şoloxov tamam antisovetdi, filankəs də burjua yazıçısıdır. Üzdə olan bir çox yazıçılar barədə donosvari çıxış edir. Stalin qulaq asıb deyir: “Aleksandr Aleksandroviç, mənim sizin üçün başqa yazıçılarım yoxdur. Olanımız budur, gedin işinizlə məşğul olun”.
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    Yazmaq, ən azı, adamı tənha qalmağa qoymur.
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    KQB məktəbində rejim ağır idi, əgər hərdən mədəni tədbirlər keçirməsəydik, psixologiyamızda travmalar əmələ gələ bilərdi. Ali Kursda bizdən əvvəl belə bir hadisə olmuşdu. Hədsiz çalışqan bir kursantın foyedə Dzerjinskinin böyük portretinin qarşısında əyilib “dəmir Feliksin” çəkmələrini sildiyini müşahidə ediblər. Kursantda psixi problemlər yaranıbmış. Tezliklə onu məktəbdən xaric etmişdilər. Bunu müəllimlərimiz də bilirdi və hərdən icazə alıb belə tədbirlər keçirməyimizə mane olmurdular.
    Vusala Mammadovasitat gətirir3 ay öncə
    SSRİ-ni şoka salan hadisə baş vermişdi. 19 yaşlı həvəskar alman təyyarəçisi Matias Rust öz kiçik təyyarəsilə Qırmızı Meydana enmişdi, bütün Sovet hava hücumundan müdafiə sistemlərini keçməklə. Bu hadisə SSRİ-yə şapalaq idi. SSRİ zəiflədikcə onun sağ əli DTK da zəifləyir, əvvəlki nüfuzunu itirirdi.
fb2epub
Faylları buraya köçürün, bir dəfəyə 5-ə qədər fayl