Bu kitabdan sitatlar: «Napoleon», E.V.Tarle

Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Burada imperializm dedikdə Lenin bunu, ümumiyyətlə, başqa ölkələrin qarət edilməsi kimi başa düşür, həmçinin Napoleon dövrünə aid başqa məqsədlə deyil, digər yerdə imperialist müharibəsinin “bu cür qənimətin bölüşdürülməsi uğrunda yırtıcıların müharibəsi” kimi izah edirdi.
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Lenin, məhz Fransa inqilabı və Napoleon müharibələri xüsusunda yazır: “Milli müharibə imperialist müharibəsinə çevrilə bilər və əksinə. Buna misal: Böyük Fransa inqilabı müharibələri milli müharibələr kimi başlamış və milli müharibələr olmuşdu. Bu müharibələr inqilabi müharibələr idi: böyük inqilab əksinqilabçı monarxiyaların koalisiyasından müdafiə olunurdu. Napoleon Fransa imperiyası yaradaraq, Avropanın tam bir sıra böyük, çoxdan təşəkkül tapmış yaşamağa qadir milli dövlətlərini əsarət altına aldıqda isə, Fransanın milli müharibələrindən imperialist müharibələri meydana gəldi və bu müharibələr də öz növbəsində Napoleonun imperializminə qarşı milli-azadlıq müharibələri doğurdu”26
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
VII Fəsil
İngiltərə ilə yeni müharibənin başlanması və Napoleonun tacqoyma mərasimi
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
1810-cu ildə Barrüel-Boverd adlı birisi “Filosofların və respublikaçıların əməlləri” kitabını yazmağa cəsarət etdi. Müəllif inqilabçıların ünvanına ən nalayiq söyüşlər yağdırmaqla, Napoleona isə son dərəcə yaltaqlanmaqla işlərinin rəvan gedəcəyini və kitabının işıq üzü görəcəyini güman edirdi. Ancaq o yanılırdı: kitab “məşəqqətli xatirələr oyatdığına görə” qadağan edilərək müsadirə olundu
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Napoleon hakimiyyətinin lap ilk günlərindən həyata keçirməyə başlamışdı. Artıq 18 brümerdən iki aydan bir qədər çox keçdikdən sonra, nivozun 27-də Napoleon səbəbini izah etmədən qərarla 60 qəzeti bağladı və yalnız 13-nü saxladı. Lakin bu 13 qəzetin sayı da tezliklə dördə endirildi. Olduqca kiçik formatlı bu qəzetlər (ingilislər onları “cib dəsmalları” adlandırırdı) əhəmiyyətsiz məzmunlu materiallarla doldurduğundan onları oxuyan da çox az idi. Napoleon, misal üçün, özünün dövri mətbuatının inqilabi prinsiplərlə mübarizə aparmasını nəinki istəmirdi, o, hətta sadəcə, oxucuların belə prinsiplərin nə vaxtsa elan edildiyini xatırlaya bilməsini arzulamırdı. Məsələn, o, inqilabi ideologiyaya qarşı şiddətli mübarizə aparan, inqilabı boğduğuna görə Napoleona təriflər yağdıran alman qəzetlərinin imperiyaya gətirilməsini qadağan etmişdi. Napoleon bu qəzetlərin gətirilməsini qadağan etməklə, təbəələrinin inqilabı hətta bu yolla belə xatırlamalarını istəmirdi. İnqilabi hadisələrin adı çəkilən bütün soraq kitabçaları və topoqrafik təsvirlər qəti qadağan edilmişdi. Napoleona qədər çıxan bu cür soraq kitabçaları mətbəələrdə aparılan daimi yoxlamalar zamanı müsadirə olunurdu. Dərsliklərdə Hollandiya və İsveçrədə “haçansa” respublika olduğunu yada salmaq qadağan idi; hərçənd, Hollandiyada respublikanı Napoleon yalnız 1806-cı ildə məhv etmişdi.
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Napoleon tarix elmlərini sevmir və onlara şübhə ilə yanaşırdı. Misal üçün, onun Roma qeysərlərinə hörmətsizlik göstərdiyi üçün Roma tarixçisi Tassiti görməyə gözü yox idi. Fəlsəfə, xüsusilə maarifçilik fəlsəfəsi onun üçün mənfur “ideologiya” idi; siyasi iqtisadı (xüsusilə fiziokratların25 təlimini) o fırıldaqçılıq sayırdı; o, filosof Kantı da fırıldaqçı hesab edirdi. Onun vaxtında universitet və orta məktəb tədrisi son dərəcə sərt əməli (tətbiqi), xüsusilə, texniki təmayüllü idi.
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Bütün təşkilatın başında “Universitet” adlanan müəssisə dururdu ki, onu da baş rəis idarə edirdi. Napoleon dönəmində “Universitet” ali məktəbləri və liseyləri (orta məktəb) idarə edirdi. Napoleonun vaxtında ancaq başlıca olaraq texniklər, mühəndislər, notariuslar, məhkəmə məmurları, inzibati məmurlar və maliyyə idarələri məmurları və i. a. hazırlayan xüsusi ali məktəblər təsis edilirdi. Sərt, xalis hərbi intizam hökm sürürdü. İmtahanlar çox ciddi idi. Liseylərə gəldikdə isə, onlar birinci növbədə zabitlər hazırlamaq üçün yaradılmışdı. Liseyi qurtaranlar əlavə imtahan verməklə xüsusi ali hərbi məktəblərə qəbul olunurdu. Mülki idarələr üzrə dövlət xidmətinə liseyi bitirdikdən sonra əlavə təhsil tələb etmədən götürürdülər. Ancaq onların xidmət və mənsəb cəhətdən hüquqları, şübhəsiz, liseydən sonra, həm də bu və ya digər ali məktəbi bitirənlərinkindən aşağı idi
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Napoleon elmlərə hamilik etməsiylə öyünməyi sevirdi. O, riyaziyyatçılara, kimyaçılara, astronomlara, fiziklərə hədsiz iltifat göstərir, elmi misirşünaslığın təməli onun Misirə yürüşü ilə əlaqələndirildiyindən misirşünaslara böyük rəğbət bəsləyirdi.
Lakin o, elmdən real səmərə tələb edir, elmi fəaliyyətin ancaq xalis fayda və mənfəət gətirən nəticələrini qiymətləndirirdi. Napoleon, hər şeydən əvvəl, elmin “imperiyanın şöhrəti”nə köməklik göstərməsini istəyirdi (o, bunu 1812-ci ilin iyulunda Vitebskdən Laplasa göndərdiyi məktubunda yazmışdı). Bu halda, hətta astronomiya kimi mücərrəd elmlər də kara gələ bilər
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Napoleon bu günədək Fransada mövcud olan “Fəxri legion” ordenini təsis etdi. Napoleon bu fikrə hələ 1801-ci ilin lap əvvəllərində düşmüşdü. O, hərbi, yaxud mülki xidmətlərə görə fərqlənmə nişanı yaratmaq qərarına gəlmişdi. Ordenin müxtəlif dərəcələri olmalı və o ali hakimiyyətin iradəsi ilə verilməli idi
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Napoleonun dövründə əsası qoyulan xalq təhsili sistemi demək olar ki, heç bir dəyişikliyə uğramadan bu günədək mövcuddur. Doğrudur, onun vaxtında ibtidai məktəblər yox idi. Lakin ali və orta təhsil sahəsində heç bir əhəmiyyətli dəyişiklik olmayıb.
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Konkordatdan bir qədər sonra (artıq imperiya dövründə) katolik ruhaniləri katexizisi24 məcburi fənn kimi Fransanın bütün məktəblərinin dərs proqramına saldılar. Katexizisdə hərfən aşağıdakıları əzbərləmək lazım gəldiyi deyilir və buyurulurdu: 1) “Allah təala... imperator Napoleonu yerdə özünün iradəsi və mücəssəməsi seçib”. 2) “Napoleona qarşı çıxan Allahın qoyduğu qayda-qanunlara asi çıxır və əbədi lənətə, ruhu isə daim cəhənnəm odunda yanmağa məhkumdur”.
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Onun əsas müddəaları bunlardır.
Napoleon katolisizmi, inqilabdan əvvəlki rejimində olduğu kimi, dövlət dini deyil, “Fransa vətəndaşlarının böyük əksəriyyətinin dini” kimi qəbul edir; o, bütün ölkədə sərbəst ibadətə icazə verir
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
“Keşişlər, hər halda, Kaliostro və ya Kant kimi şarlatanlardan, yaxud bu alman xəyalpərəstlərinin hamısından yaxşıdır”, – deyən Napoleon avantürist Kaliostronu və filosof Kantı bir cərgəyə qoyur və əlavə edirdi ki, əgər adamların mayası müxtəlif möcüzələrə inanmaq istəyi ilə yoğrulubsa, yaxşısı budur onlara həddindən artıq filosofluq etməkdənsə, kilsədən və kilsə təlimindən istifadə etmək imkanı verilsin. Axı, adamlara da çiçək xəstəliyinə tutulmaq üçün çiçəkdöymə edirlər, – Napoleon bunu belə əsaslandırırdı. Başqa sözlə: özünün düşmənləri olan burbonların bu saysız-hesabsız rahiblər və keşişlər qoşunundan istifadə etməsinə imkan verməkdənsə, yaxud itaət altında qalan əhalini ələkeçməz xəyalpərəstlərin və filosofların ağuşuna atmaqda azadfikirliliyi yaymaqdansa, özünü papa VII Piy adlandıran və insanların özlərinə xas ağılsızlıqla Allahın yerdəki valisi kimi inandıqları, hiyləgər qoca qraf Kyaramonti ilə əlbir olmaq, jandarmeriya və Fuşenin polisi ilə yanaşı, papa VII Piyin saysız-hesabsız qara qoşununu da öz xidmətinə cəlb etmək daha yaxşı idi
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Napoleonun özü möhkəm əqidəli ateist olmasa da, hər halda onu son dərəcə laqeyd və səbatsız deist22 adlandırmaq olar. Ümumiyyətlə, o ömrü boyu dini məsələlər barədə çox az söhbət etmişdi. O, heç vaxt deistlərin inandıqları ilahi qüvvənin köməyinə arxalanmağa səy göstərmir və zərrəcə də mistik ovqata qapılmırdı
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
şəxsən öz hakimiyyətinin möhkəmlənməsinə müəyyən əngəllər törədən hər şeyi aradan qaldırmaq qərarına gələn Napoleon nəinki mühacirləri əfv etməklə satılmamış əmlakların bir hissəsini onlara verdi, hətta Fransa hökumətinin katolik kilsəsi ilə rəsmi barışmasını da yoluna qoydu. Artıq hazırda, brümerin 18-dən sonra katolik ayinlərini qorxu-ürküsüz icra etmək olardı. İndi o, İsanın dirilməsi gününün bayram edilməsinə icazə verir, keşişlərin bir çoxunu sürgündən qaytarır və həbsdən buraxırdı. Sonra Napoleon birinci konsulun katolisizmin “fransız xalqının əksəriyyətinin dini” kimi qəbul edilməsinə və katolik kilsəsinin dövlətin himayəsi altına keçməsinə razılıq verməsi ilə əlaqədar irəli sürdüyü şərtlər barədə papa ilə danışıqlara başladı.
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Bir neçə saatlıq yatmaq, 15 dəqiqə nahar və 15 dəqiqədən də az səhər yeməyi vaxtını çıxmaqla gecə-gündüz fasiləsiz işləyən Napoleon başqalarına da özündən çox güzəştə getməyi lazım bilməzdi
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Napoleonun yanında uzun müddət dəftərxana məmuru, sonra isə Dövlət şurasının auditoru20 kimi ağır və əziyyətli vəzifələrdə işləmiş qoca Tremok, Napoleonda “lazım gəldikdə özündən aşağıdakılarla bərabər səviyyədə rəsmiyyətsiz davranmaqla adamlarda öz borcuna sədaqətini artırmaq məharəti” olmasını deyərdi. Bu məharət “onun eynilə orduda yaratdığı ruh yüksəkliyinə bənzər ovqat doğururdu. Döyüş meydanında ölənlər kimi, adamlar da işləməkdən yorulub əldən düşürdülər”. Mülki xidmətdə çalışan qulluqçular orden, yaxud hökmdarın iltifatlı təbəssümünü qazanmaq naminə hərbdə olduğu kimi hər şeyə qatlaşırdı.
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Lakin hökm çıxarmağın özü də hələ əsla nəticə deyil, yalnız işin başlanğıcıdır. Napoleon dövlət idarəçiliyində əmrlərin yerinə yetirilməsinin yoxlanmasını heç də onların verilməsindən az vacib məsələ saymırdı. O, əmrlərin yerinə yetirilməsində, yaxud səhlənkarlıqla və ləng yerinə yetirilməsində günahkarların şəxsiyyətinin incəliklərinə qədər dəqiqləşdirilməsini nazirlərin vacib vəzifəsi hesab edirdi. Onun vaxtında bürokratik xidmət son dərəcə müşkül bir iş idi
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Özünə məxsus bu əqidəni Napoleon aşağıdakı açıq sözlərlə ifadə etmişdi: “İdarəçilikdə ən böyük məharət adamları qocalmağa qoymamaqdır
Əli
Əlisitat gətirir3 il öncə
Napoleon faydalı məsləhət verə biləcək hər kəsi dinləyir, lakin özü qərar çıxarırdı. O, deyirdi: “Döyüşü yaxşı məsləhət verən yox, məsuliyyəti öz üzərinə götürərək onu yerinə yetirməyi əmr edən udur”. Baş komandanın dinlədiyi xeyli mülahizələr içərisində çox vaxt ola bilər ki, təkcə biri düz olsun, lakin onu seçməyi və istifadə etməyi də bacarmaq lazımdır
bookmate icon
Minlərlə kitab – bir abunəlik
Siz kitab deyil, rus dilində ən böyük kitabxanaya çıxış imkanı alırsınız.
fb2epub
Faylları buraya köçürün, bir dəfəyə 5-ə qədər fayl