Svetlana Alekseyeviç

Müharibənin qadın olmayan üzü

Oxu
Gunel Najafova
Gunel Najafovasitat gətirir2 il öncə
Onu hər şeydən də çox adamı qeyb olan o iki balaca qızcığaz heyrətləndirir.
Sual: “Bəs onlar nə üçün? Onlar ki, çox balaca idilər?! Onlar ki, heç kəsə güllə atmırdılar...”
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
Bir daha əmin oldum ki, yaddaşımız – ideal alət deyil. Yaddaşımız təkcə sərbəst və şıltaq deyil, o həm də it kimi zamana zəncirlənib qalıb. Onlar başlarına gələnlərə aşiq olublar, ona görə aşiq olublar ki, bu onlar üçün təkcə müharibə deyil, həm də onların gəncliyidir.
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
Qadınlar nədən danışırlarsa danışsınlar, dedikləri həmişə bir fikrin üstündə cəmləşir: “müharibə hər şeydən əvvəl qətldir, ölümdür, sonra isə – ağır işdir. Sonra isə “adi həyatdır: oxuyurduq, sevişirdik, saçlarımızı bururduq...”
Bütün əhvalatların mərkəzində isə bir arzu var, ölümə tuş gəlməmək
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
Müharibədən sonra bu yerlər uzun müddət heç nə bitirmədi. Almanlar geri çəkildilər... Burada iki gün gecə-gündüz qızğın döyüşlər getdi... Ölənlər bir-birinin ardınca sərilib qalmışdı, lap dəmir yolundakı relslərə döşənən şpallar kimi. Almanlar və bizimkilər... Yağışdan sonra elə bil onların hamısının simasında göz yaşları donub qalmışdı. Biz onları bir ay boyunca kənddə dəfn elədik...
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
Sovet ordusunda bir milyona qədər qadın döyüşüb. Onlar bütün hərbi biliklərə yiyələnmişdilər, hətta əsl “kişi” biliklərinə də. Hətta “tankçı”, “piyada”, “avtomatçı” kimi sözlərin qadınlara aid işlədilməsi problemi yaranmışdı. O sözlərin qadınlara aid ifadəsi orada, müharibədə yarandı...
b2856128078
b2856128078sitat gətirir3 il öncə
Anladım ki, belə insanların içində gözlə görünən bir həqiqətlə yanaşı, mürgüdə olan, xəlvətə çəkilən, zamanın ruhu ilə əzilən başqa bir həqiqət də yaşayır.

Həqiqət

Rəvanə Mustafayeva
Rəvanə Mustafayevasitat gətirir2 ay öncə
Mən Berlinə qədər ordu ilə getdim...

Kəndimə iki “Şöhrət” ordeni, bir də medallarla qayıtdım. Üç gün evdə qalandan sonra bir səhər anam məni yuxudan oyadıb dedi: “Qızım, sənin şey-şüylərini yığmışam, götür get. Get... Get... Evdə səndən balaca iki bacın da var. Kim onları alar? Hamı bilir ki, dörd il sərasər kişilərlə bir yerdə müharibədə olmusan...”

Ürəyimlə işiniz olmasın. Siz də hamı kimi mənim mükafatlarımdan yazın...”

***
Gunel Najafova
Gunel Najafovasitat gətirir2 il öncə
Bir dəfə küçədən qaça-qaça evə gəldi: “Mən evdə oynaya bilərəm? Birdən atam gələr, məni həyətdə başqa uşaqlarla bir yerdə görüb tanımaz. Axı o mənim üzümü görməyib”. Qızı evdən bayıra, uşaqların yanına göndərə bilmirdim. Bütün günü evdə otururdu. Atasının yolunu gözləyirdi. Gəl ki, bizim atamız geri qayıtmadı...”
Gunel Najafova
Gunel Najafovasitat gətirir2 il öncə
“Müharibənin axırında evə məktub yazmağa qorxurdum. Yaza bilmirdim, fikirləşirdim ki, birdən yazaram, sonra məni öldürərlər, anam mənim müharibənin axırında, Qələbəyə az qalmış öldüyüm üçün ağlaya-ağlaya qalar. Hiss edirdik ki, qələbəyə lap az qalır. Yaz gəlmişdi artıq.
Həmidə Məcidli
Həmidə Məcidlisitat gətirir2 il öncə
İnsan dəqiq bilir ki, ölüm haqqında fikirləşməsə, heç nəyi görə bilməz.
aygun esgerova
aygun esgerovasitat gətirir2 il öncə
“Sizə elə gəlir ki, həqiqət ancaq həyatda yaşananlardan ibarətdir. Küçədə olanlardan. Ayaq altında qalanlardan. Sizin aləminizdə o çox alçaqdadır. Torpağın üstündə... Yox, həqiqət bizim arzuladıqlarımızdır. Nəyi necə görmək istəyiriksə odur həqiqət! ”
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
Müharibə nə qədər çəkdi? Dörd il. Çox uzun çəkdi... Quş, çiçək, heç nə xatırlamıram. Yəqin ki, onlar olub, ancaq mən yadıma sala bilmirəm. Bəli-bəli... Qəribədir, elə deyilmi? Məgər müharibə haqqında rəngli filmlər çəkmək olar? Orada hər şey qaradır. Bircə qanın rəngi başqadır orada... Bircə qan qırmızı rəngdədir...
Lap bu yaxınlarda, səkkiz il əvvəl bizim Maşenka Alximovanı tapdıq. Artilleriya diviziyasının komandirini yaralamışdılar, o da sürünə-sürünə ona köməyə gedirmiş. İrəlidə mərmi partlayır... Düz onun qabağında... Komandir ölür, özünü ona çatdıra bilmir, mərmi qızın iki ayağını da biçib gedir. Ayaqları elə vəziyyətdə idi ki, sarıya bilmirdik. Əzab verirdik ona. Ha çalışdıq, ha əlləşdik, nəsə, gətirib birtəhər çatdırdıq onu tibb məntəqəsinə. O bizə baxıb yalvarırdı: “Qızlar, güllələyin məni... Mən belə yaşamaq istəmirəm...” Bax, beləcə bizə də, Tanrıya da yalvarırdı... Belə! Onu hospitala göndərdilər, biz isə hücuma keçdik. Axtarmağa başlayanda isə, izini itirmişdik... Biz onun harada olmağını, başına nə iş gəldiyini bilmirdik. Uzun illər... Yazmadığımız yer qalmadı, heç kəsdən tutarlı bir cavab almadıq. Bizə Moskvanın 73 saylı məktəbinin “gənc ləpirçilər”i kömək etdi. O balaca oğlanlar, o balaca qızlar... Onlar tapdılar onu, müharibədən düz otuz il sonra tapdılar, haradasa Altay yaxınlığındakı “Əlillər evi”ndən tapdılar onu. Çox uzaqlardan. Bu illər ərzində yazıq əlillər üçün internatları, hospitalları dolaşıb durub, dəfələrlə əməliyyat olunub. Sağ olmağını anasından belə gizlədib... Hər kəsdən gizlənib... Biz onu görüşə gətirdik. Hamımız göz yaşları içində boğulurduq. Sonra da anası ilə görüşdürdük. Otuz ildən bir az da artıq vaxt keçəndən sonra görüşdülər... Yazıq anası az qala ağlını itirəcəkdi:
“Nə böyük xoşbəxtlikdir bu, nə böyük xoşbəxtlikdir ki, ürəyim qızımı görmədən dayanmadı. Nə böyük xoşbəxtlikdir!”
Maşenka isə durmadan təkrar edirdi:
“Daha görüşməyə qorxmuram. Mən artıq qocalmışam, qorxmuram...”.
Hə... Qısası... Müharibə, bax, budur...
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
“Müharibədə it-pişik görməyim yadıma düşmür, ancaq siçovulları xatırlayıram. Böyük... Sarımtıl-göy rəngli göz­ləri ilə... Onlar görünər-görünməz idi. Yaralanmışdım, hospitalda müalicə alıb sağalandan sonra məni geriyə – öz hərbi hissəmizə göndərdilər. Hissəmiz Stalinqrad ətrafında, səngərlərdə idi. Komandir əmr verdi: “Onu qızların qazmasına ötürün”. Mən qazmaya girəndə diqqətimi ilk çəkən orada gözümə heç bir şeyin dəymədiyi oldu. İynəyarpaqlı budaqlarından olan boş yataqlar, vəssalam. Mənə xəbərdarlıq etməmişdilər... Yük çantamı qazmada qoyub bayıra çıxdım, yarım saatdan sonra qayıdanda, çantamı orada tapmadım. Əşyalarımın izi-tozu da qalmamışdı, darağım, karandaşım... heç nə yox idi. Məlum oldu ki, siçovullar hər şeyi bir anın içində gəmirib yeyib... Səhər isə mənə ağır yaralıların gəmirilmiş əllərini göstərdilər... Ən dəhşətli filmlərdə belə artilleriya atəşlərindən əvvəl şəhəri sürü ilə tərk edən siçovulları göstərməyiblər. Yox, bu Stalinqrad tərəflərdə deyildi... Bu artıq Vyazma tərəflər idi. Səhər şəhərin içindən siçovul sürüləri keçib getdi, onlar sahəyə tərəf gedirdilər. Onlar ölümü hiss etmişdilər. Minlərlə siçovul... Qara, boz... Adamlar dəhşət içində bu bədniyabət mənzərəyə baxaraq evlərinə çəkilirdilər. Bax, nə vaxt ki, siçovullar gözümüzün qabağından itib getdilər, elə o an atəş başladı. Təyyarələr uçurdu. Evlərin, zirzəmilərin yerində uçub-dağılmış daş-kəsək qaldı...”
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
Kimsə bizi ələ vermişdi. Almanlar partizan dəstəsinin gizləndiyi yerdən xəbər tutmuşdular. Meşəyə gedən bütün yolları tutdular, hər tərəfi mühasirəyə aldılar. Cəngəlliklərdə gizləndik, bizi bataqlıqlar xilas etdi, cəza dəstələri oralara girmədi. Bataqlıq. Bir balaca tərpəndinsə adamı da, texnikanı da udurdu. Günlərlə, həftələrlə boğaza qədər suyun içində qalası olduq. Aramızda bir rabitəçi qadın var idi. Təzə doğmuşdu. Uşaq acdır... Anasını əmmək istəyir... Nə etmək olar, ananın özü də acdır, südü quruyub, uşaq da dayanmadan ağlayır. Cəza dəstəsi yaxınlıqdadır... İtlərlə... İtlər uşağın səsini eşitsə hamımızı qıracaqlar. Bütün dəstəni – otuz nəfərin hamısını... Başa düşürsüz bunu?
Çıxış yolu axtarırıq...
Heç kəsin komandirin əmrini dilə gətirməyə cəsarəti çatmır. Ananın özü isə vəziyyəti başa düşür. Uşağın başını suya salıb bir müddət saxlayır... Uşaq daha çığırmır... Səs-səmir yoxdur... Biz isə gözümüzü qaldıra bilmirik. Nə anaya, nə də bir-birimizə baxmağa cürətimiz çatmır...”
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
Yaşanası ömürdən artığını yaşamaq çox dəhşətli bir şeydir...
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovasitat gətirir2 il öncə
Müharibədə olanlar yaxşı xatırlayırlar ki, mülki adam da müharibədə üç günün içində hərbi adama çevrilir
Aisha Ragim
Aisha Ragimsitat gətirir3 il öncə
“İnsanlar ölmək istəmirdilər... Özümüzü hər iniltiyə, hər çığırtıya çatdırırdıq. Bir yaralım var idi, ölümü hiss edən kimi yapışdı çiynimdən, məni qucaqladı və buraxmadı. Elə bilirdi ki, yanında kimsə varsa, əgər tibb bacısı onun yanındadırsa, ölməz. Yalvarırdı: “Kaş beşcə dəqiqə də yaşaya biləydim... İkicə dəqiqə... də...” Ölənlərin bəziləri sakit, səssiz keçinirdilər, bəziləri də hay-küylə, çığıra-çığıra... Ana söyüşü söyürdülər... Bir də görürdün biri mahnı oxuyur... Adam ölür, ancaq inanmır, ölüm haqqında fikirləşmək istəmir. Sən isə onun
Seide Novruzova
Seide Novruzovasitat gətirir4 il öncə
Biz həmişə ya vuruşmuşuq, ya da müharibəyə hazırlaşmışıq.
Sabahat Süleymani
Sabahat Süleymanisitat gətirir3 ay öncə
Ətrafında çoxlu adamlar var, ancaq sən isə həmişə təksən, çünki insan ölümlə üz-üzə dayananda həmişə tək olur.
Sabahat Süleymani
Sabahat Süleymanisitat gətirir3 ay öncə
Müharibədə yaxşı adam axtarsan da tapa bilməzsən...
fb2epub
Faylları buraya köçürün, bir dəfəyə 5-ə qədər fayl